„Wspaniała naturo! Tu, gdzie świetne twe rozwaliny kryjesz pomiędzy obłoki, tu wędrowcowi, którego stopa wedrze się na twe szczyty, przerażający wystawiasz obraz losu tylu narodów i ducha ponad ziemię ku wyższemu wznosisz przeznaczeniu.”

wpis do księgi pamiątkowej Szczelińca Wielkiego dokonany w 1815 roku przez Józefa Morawskiego

"Oh, so graceful Nature! Here, where thou hidest thine ruins among the clouds, here, where thou showest the fate of so many nations to the wonderer, whose foot will tread thine summits, and where thou elevatest the spirit to a higher destiny"

an inscription in the guest book of Szczeliniec Wielki made in 1815 by Józef Morawski.

_____________________
Góry Stołowe i Szwajcaria Czesko-Saksońska, to regiony o unikalnych w Europie walorach przyrodniczych i turystycznych. Podatne na erozję piaskowce uformowały tu przedziwne formy skalne: pionowe progi, zawiłe labirynty, czy skalne bramy, z którymi wiążą się czasem zupełnie fantastyczne opowieści i legendy. Dla wielu stały się one inspiracją do tworzenia poematów i obrazów, ale przede wszystkim są to tereny, gdzie tysiące ludzi uprawia różne formy turystyki, od pieszych wędrówek, wycieczek rowerowych po przejażdżki statkami i tratwami, czy profesjonalną wspinaczkę skałkową. Łatwy dojazd i dobrze rozwinięta sieć dróg oraz ścieżek sprawia, że coraz większe rzesze turystów odwiedzają te tereny, co nie pozostaje bez wpływu na środowisko przyrodnicze. To właśnie dla jego ochrony powstały w Polsce, Czechach i Niemczech parki narodowe. Dobrze oznakowane szlaki i liczne ścieżki dydaktyczne pozwalają nie tylko zachwycać się widokami, ale przede wszystkim przybliżają wędrowcom procesy, które wpłynęły na dzisiejszy wygląd tych terenów. Zachęcamy wszystkich do odwiedzania opisanych dalej miejsc ale z zachowaniem należytego szacunku dla przyrody i innych współwycieczkowiczów. Pamiętajmy – jesteśmy tu gośćmi...

____________________
Góry Stołowe (the Table Mountains) and Saxonian Switzerland are the European regions of unique natural beauty and many tourist attractions. The erosion-prone sandstone rocks forming these mountains have created a multitude of strange formations, such as vertical bluffs, twisting labyrinths or gateways from which a great number of fantastic stories and folklore legends have sprung out. Many artists have throughout ages found in them a source of inspiration for their poems or paintings but, above all, they have become a place visited by thousands of sightseers, hikers, bikers, boaters, rafters, professional rock climbers, and whoever have you! An easy access from outside and an extensive road and footpath network inside the area also contribute to the fact that it is visited by an ever-increasing number of people, which has an impact on the natural environment. It is precisely in order to protect the environment treasures that the national parks in Poland, the Czech Republic and Germany were created. Well marked trails and numerous educational paths allow people not only to admire the panorama, but, above all, they let the hikers become acquainted with the geological processes that shaped these mountains and the surrounding areas. Everyone is welcome to come for a visit, but please have respect for this natural environment and other visitors. Remember – we are just guests here...

 

Wszystko zaczęło się bardzo dawno temu...
____________________

Blisko 70 milionów (!) lat temu, w okresie geologicznym, który nazywamy cenomanem, znaczna część obszaru dzisiejszej Europy Środkowej, w tym obszary dzisiejszego Śląska, Czech i Saksonii, została zalana wodami płytkiego morza. Przybrzeżne prądy, falowanie i okresowe tropikalne sztormy (klimat był wtedy upalny i wilgotny) niszczyły brzegi wystających tu i tam z morza niewysokich wysp-lądów. Rzeki znosiły do morza ogromne ilości osadu, który pochodził z szybko wietrzejących w tym klimacie skał. Po blisko 20 milionach lat morze ostatecznie ustąpiło, a nagromadzone w nim osady przekształciły się w bardzo dobrze znane nam skały osadowe – piaskowce oraz tzw. margle, czyli skały ilasto-wapienne. Obecnie, niemal w każdym miejscu, gdzie spotyka się niezwietrzałą skałę, można odnaleźć w niej ślady życia w tym dawnym, kredowym morzu. Są to niezliczone skamieniałości i tropy zwierząt.
It all started a very long time ago...
____________________
Almost 70 million (!) years ago, during the geological period called Cenomanian, the majority of the present Central Europe area, including Silesia, the Czech Republic and Saxony was covered by the waters of a shallow sea. Coasts of the low islands were being destroyed by coastal currents, waves and periodical tropical storms (the climate was humid and warm then). Rivers brought enormous amounts of fluvial deposits which originated from quickly weathered rocks, due to the climate. After almost 20 million years, the sea finally regressed and the collected deposits changed into the well-known sedimentary rocks – sandstone and the so called marls, i.e. argillaceous-calcareous rock. Nowadays, whenever a not weathered piece of rock is found, one may see in it traces of life from the past, Cretaceous sea. These are numerous fossils and tracks of animals.

 

 

 

Skały osadowe tzw. strefy czesko-saksońskiej tworzą wyraźne, odrębne warstwy (pokłady), które jak w torcie występują na przemian jedne na drugich. Ponieważ różnią się one odpornością na wietrzenie (twarde, lecz spękane piaskowce i miękkie, łatwo rozpuszczalne margle), ich niszczenie przebiegało bardzo różnie. To właśnie budowa warstwowa skał oraz ich selektywne wietrzenie doprowadziło z czasem do powstania jakże charakterystycznych w dzisiejszym krajobrazie gór stołowych. Ich szczyty powstały z rozległych i płaskich powierzchni stropowych pokładów piaskowców, a ich pionowe, urwiste zbocza formują się cały czas, niemal na naszych oczach, kiedy ogromne bloki skalne odrywają się od silnie spękanych krawędzi pokładów tych skał.

 

Sedimentary rocks of the so called Bohemian-Saxonian zone form distinguishable, separate beds (layers) which alternate, as layers in a cake. As their resistance to weathering varies (hard but cracked sandstone and soft, easily soluble marls), they were differently eroded. Just the bedding and selective weathering of the rocks led to formation of the characteristic table mountain landscape. Their tops were formed from extensive, flat-lying top surfaces of the sandstone lithosoms, while steeply inclined bluffs keep forming all the time, when huge rocks fall off the strongly fractured rocky edges, even when we look at them.

 

 

Góry Stołowe
____________________
Najwyższy szczyt Szczeliniec Wielki (919 m n.p.m.), pierwotnie zwany Hejszowiną (od niemieckiej nazwy „Die Große Heuscheuer”), jest zarazem najciekawszym i najczęściej odwiedzanym miejscem Gór Stołowych. Choć z daleka wygląda na skalny masyw o rozległym i płaskim wierzchołku w rzeczywistości jest to bardzo popękany pokład piaskowców ciosowych, tworzący skalny labirynt zbudowany z niezwykle różnorodnych w kształcie bloków. Spękania sięgają niekiedy do głębokości kilkudziesięciu metrów, tworząc rozwarte szczeliny, ciasne korytarze i przejścia, gdzie nawet w lecie zalega czasem śnieg. Nazwy większości skał Szczelińca wiążą się z ich kształtem lub dawnymi legendami.

 

Table Mountains
____________________

The highest crest of Szczeliniec Wielki (919 m above the sea level), formerly known as Hejszowina (from German „Die Große Heuscheuer”), is both the most interesting and most often visited spot in Góry Stołowe. Although, viewed from a distance, it seems to be a rock massif with vast and flat top, in fact it is an extremely cracked sandstone layer, which form a rock labyrinth made of blocks of various shapes. The cracks are sometimes several meters deep, forming narrow corridors and passages where there is snow even in the summer. Most of the Szczeliniec rock names are connected with their shape or old legends.

 


Przejdźmy skalnym labiryntem i podziwiając to cudowne dzieło naturalnych architektów: wiatru, wody i mrozu, puśćmy wodze wyobraźni. Do wnętrza tego bajkowego świata przechodzimy poprzez Skalną Furtę, dalej Długimi Schodami schodzimy do Piekiełka i Diabelskiej Kuchni, gdzie może sam Lucyfer zaprosi nas do uczty przy Diabelskim Stole. Jeśli nie odpowiada nam piekielna atmosfera przejdźmy przez Czyściec do Świątyni Indyjskiej, pooglądajmy Telewizor lub zasiądźmy i odpocznijmy na Fotelu Pradziada - najwyższym punkcie Szczelińca. Wracając nie zapomnijmy jeszcze pobujać Kołyską Karkonosza, połaskotać Stopę Olbrzyma i posłuchać jak bije Serce Liczyrzepy. Spacerując zachowajmy spokój by przypadkiem nie obudzić dzikich zwierząt: Słonia, Wielbłąda, czy Mamuta.


Let us go through the rock labyrinth and admire this magnificent work of invisible architects: wind, water and frost and set your imagination free. We enter that fairy world through Skalna Furta [Rock Gate], and by Długie Schody [Long Stairs] we go down to Piekiełko [Little Hell] and Diabelska Kuchnia [Devil’s Kitchen], where we may be invited to a feast by Lucifer himself, at Diabelski Stół [Devil’s Table]. If we do not like that hellish atmosphere, let us go through Czyściec [Purgatory] to Świątynia Indyjska [Hindu Temple], let us watch some Telewizor [Television] or let us sit and relax in Fotel Pradziada [Grandpa’s Armchair] – the top of Szczeliniec. On our way back, let us not forget to rock Kołyska Karkonosza [Karkonosz’s Cradle], tickle Stopa Olbrzyma [Giant’s Foot] and listen to the beating of Serce Liczyrzepy [Liczyrzepa’s Heart]. While walking, let us be quiet, otherwise we may wake up the wild animals: Elephant, Camel or Mammoth.

 


Błędne Skały to skalny labirynt na zachodnim krańcu piaskowcowego stoliwa Skalniaka. Spękania w skałach, modelowane procesami wietrzenia chemicznego i mechanicznego, przekształciły się z czasem w system głębokich na 6-8 m, miejscami bardzo wąskich (kilkadziesiąt cm) szczelin i skalnych zakamarków, częściowo przykrytych skalnymi blokami. Miejsce to zwano dawniej Dzikimi Dziurami lub Wilczymi Jamami. Różna odporność na wietrzenie piaskowców o lepiszczu krzemionkowym lub wapnistym powoduje niezwykłe urzeźbienie ścian występujących tu skalnych wąwozów, tuneli i pojedynczych skałek, nadając im fantazyjne kształty grzybów, maczug, klepsydr, baszt. Chociaż głazy nie imponują rozmiarami przejście skalnym labiryntem stanowi nie lada atrakcję. Aby w pełni poczuć atmosferę tego miejsca, trzeba się tutaj wybrać w słotny listopadowy dzień, kiedy nie towarzyszy nam tłum rozkrzyczanych wycieczkowiczów - wtedy możemy w samotności, niczym błędni rycerze, błądzić po spowitym mgłą labiryncie tych obłędnych Błędnych Skał.


Błędne Skały (Errant Rocks) are a rocky labyrinth of the western edge of the sandstone slab called Skalniak. Fractures in the rocks, due to the processes of chemical and mechanical erosion, has developed over time into a system of six- to eight-metre deep, sometimes very narrow (only a dozen centimetres wide) fissures and recesses, partially covered by rock blocks. Formerly, this place was called Dzikie Dziury [the Wild Holes] or Wilcze Jamy [the Wolves' Pits]. Different resistance to weathering of the silica- or calc-cemented sandstones gives the walls of the rocky valleys, tunnels and single rocks extraordinary shapes of mushrooms, maces, hourglasses, towers, etc. Although the rocks are not impressive in size, a walk through a rocky labyrinth is a great attraction. To feel the atmosphere of this place, you need to come here on a wet November day when there are no boisterous crowds of tourists. Only then you can feel like a knight-errant from the past, wondering lonely through the misty labyrinth of the Errant Rocks.

 


W czeskiej części Gór Stołowych, w pobliżu dwóch niewielkich miejscowości Adršpach i Teplice, znajdują się chyba najbardziej znane zgrupowania skałek piaskowcowych zwane Skalnymi Miastami. Adršpašské Skalni Mésto to obszar występowania zupełnie nieprawdopodobnych form skalnych. Ich sugestywne nazwy i fantazyjne kształty poruszają wyobraźnię i wywołują u każdego niekłamany zachwyt. Wśród tych skalnych gigantów dostrzec można wizerunki zwierząt, baśniowych postaci albo budowle niczym z filmów fantazy: Głowę Cukru (Cukrová Homole), Starostę, Gilotynę, Fortepian Karkonosza (Krkonošovo Piano), czy najwyższy skalny posąg Kochankowie (Milenci), wypiętrzający się ok. 100 m nad podłożem. Oprócz tego znajduje się tutaj unikalne wśród piaskowców skalne jeziorko. Pomimo, że jest to twór sztuczny, który powstał wskutek przegrodzenia potoku Metuje, jest nie lada atrakcją, zwłaszcza latem, kiedy urządzane są tu wycieczki łodziami. Od czasu do czasu tama na Metuje jest podnoszona, uruchamiając spory wodospad, którego wody spadają niemal wprost na turystów zgromadzonych w skalnym labiryncie zwanym Świątynią (Dóm) położonym kilka metrów poniżej jeziorka.


In the Czech part of the Table Mountains, near the two small villages of Adršpach and Teplice, one can find two, probably best known groups of sandstone rocks called Skalni Mésta [the Rock Towns]. Adršpašské Skalni Mésto is an area where unbelievable rocky forms appear. Their suggestive names and fantastic shapes move your imagination and make everyone fall into real wonder. Among these giant rocky outcrops, you can easily find shapes of animals, fairytale creatures or structures from fantasy movies, like the Sugar Head (Cukrová Homole), the Elder (Starosta), the Guillotine, Karkonosz’s Piano (Krkonošovo Piano), or the largest rocky monument, the Lovers (Milenci), reaching about 100 m above the ground level. In addition to all that, there is a unique little lake here, rare to be found among sandstone rocks. Despite the fact that this is an artificial creation, which was formed by fencing off the Metuje stream, it is a great attraction, especially in the summer when boat rides are organised. From time to time, the dam on the stream is opened, and quite a waterfall appears, whose water flows down almost directly onto tourists hiking in the labyrinth called Temple (Dóm) located several meters down the lake.



Sąsiednie Teplické Skalni Mésto rzeczywiście przypomina gród z niezliczonymi basztami, ścianami i wieżami. Ulicami tego przedziwnego miasta prowadzi, podobnie jak przez Adršpašskie Skały, okrężny szlak turystyczny. Trasa wiedzie przez Wielki Plac Kościelny (Velké chrámové náméstí), Mały Plac Kościelny (Malé chrámové náméstí) do Teatru Rzymskiego (Římské divadlo) czyli okazałego naturalnego amfiteatru. Po drodze mamy okazję podziwiać szczególnie piękny twór skalny – symbol Teplickich Skał - Skalną Koronę (Skalni Koruna). Następnie czeka jeszcze wizyta w Podziemnym Świecie Hadesu (Podsvět Hades), przejście przez jar Sybir (Sibiř) oraz Rynek (Skalní náméstí).


The neighbouring Teplické Skalni Mésto truly resembles a fort with its numerous turrets, walls and towers. There is a trail leading through this town, like through Adršpašské Skaly. The route goes through the Great Church Yard (Velké chrámové náméstí), the Small Church Yard (Malé chrámové náméstí) to the Roman Theatre (Římské divadlo), i.e. a great natural amphitheatre. On the way you can admire an especially beautiful rock creature – the symbol of Teplické Skaly – the Rocky Crown (Skalni Koruna). And you must visit the Underground World of Hades (Podsvět Hades), go through the Siberia (Sibiř) ravine and the Town Square (Skalní náméstí).

 

Broumovské Steny w Czechach, to obszar występowania formacji skalnych stanowiący przedłużenie głównego pasma Gór Stołowych rozpoczynającego się po stronie polskiej jako Próg Radkowa. Zespół rozrzuconych skalnych urwisk opada stromo w kierunku miasta Broumov. Z krawędzi uskoku rozciągają się widoki na Dolinę Broumova, a przy dobrej pogodzie na odległe pasma górskie Sudetów: Góry Kamienne, Suche czy nawet Karkonosze. Szczególnie warte zobaczenia są skalne wąwozy w okolicy Hvezdy, centrum ruchu turystycznego tej okolicy (hotel, restauracja, parking). Oddalony o niecałe 30 minut marszu Kowalski Wąwóz (Kovalova Rokle) naprawdę robi wrażenie, zwłaszcza gdy ogląda się go z góry, stojąc u wejścia, pomiędzy ogromnymi kolumnami skalnymi tworzącymi wrota piekła (przepraszam: kowalskiego pieca).

Broumovské Steny
[Broumov Walls] in the Czech Republic is an area of rock formations making up an extension of the main mountain range of the Table Mountains that begins on the Polish side as the Radków Bluff. An assemblage of the widespread rocky walls descends abruptly upon the town of Broumov. From the bluff’s edge, you can view the Broumov valley and, if weather permits, see some of the distant chains of the Sudeten Mountains, like the Góry Kamienne, the Suche, or even the Karkonosze ranges. Especially worth seeing are the rocky canyons near Hvezda, the tourist centre in this region (hotel, restaurant, car park). A 30-minute walk gets you to the Blacksmith’s Gorge (Kovalova Rokle), which is really impressive, especially if viewed from the top while standing at the entrance, between the towering rocky columns resembling the Gate of Hell (oops, I mean “the blacksmith's furnace”).



Ostaš
jest typową górą stołową, o wysokości około 700 m n.p.m., położoną w pobliżu miejscowości Police nad Metuji. Niemal cały jego wierzchołek pokrywają powykręcane, skalne twory, wśród których prowadzi okrężny szlak turystyczny. Z krawędzi płaskowyżu otwierają się rozległe panoramy. Jednak najciekawszym miejscem jest leżący nieco poniżej wierzchołka Kočiči Hrad (Kocie Miasto), zespół pięknych, białych piaskowców tworzących ciasne labirynty i budowle. Chyba właśnie z powodu ograniczonego zasięgu i małych rozmiarów nazwano ten teren „Kocim miastem” chociaż może chodzi o to, aby przy poruszaniu wykazać się kocią zwinnością i skacząc ze skałki na skałkę spadać zawsze na „cztery łapy”.

Ostaš
is a typical table mountain that lies about 700 m above the sea level and it is located near the village of Police on the Metuje River. Almost the entire top is covered with twisted, rocky creatures among which there runs a trail. From the edge of the plateau you can enjoy magnificent vistas. However, the most interesting place lying slightly below the summit of Kočiči Hrad [Cats’ town], is an assemblage of beautiful, white sandstones that form narrow labyrinths and structures. Supposedly, just because of its limited extent and small size, this area was once called "Cats’ town", but maybe the thing is that when moving around, one should move like a cat, jumping from one rock onto another and falling on "all fours".

 

Czesko-Saksońska Szwajcaria
____________________
Rozciąga się na północny wschód od Děčína w Czechach i w większej części, na wschód od płynącej do Niemiec Łaby, w okolicy Bad Schandau. Zajmuje tereny rozległej płyty o średniej wysokości 400 m n.p.m., zbudowanej z tych samych skał piaskowcowych co Góry Stołowe. Sieć dolin rzecznych Kirnitzsch, Polenz, Kamenice i Łaby tworzy system odrębnych masywów o charakterystycznym krajobrazie dla gór płytowych. Typowe formy dla takich gór to pionowe ściany, baszty, iglice i wąskie tarasy skalne. Kraina zawdzięcza nazwę szwajcarskim malarzom epoki romantyzmu, wykładającym swego czasu na Akademii w Dreźnie: portreciście i pejzażyście Antoniemu Graffowi oraz grafikowi Adrianowi Zinngowi. Niepowtarzalne piękno okolicy tak urzekło Szwajcarów, że mianowali ten region swoją Szwajcarią w Niemczech. Dziś mówi się o Saksońskiej (część niemiecka) i Czeskiej Szwajcarii. Chociaż „Szwajcaria” kojarzy się z górami, znajduje się tutaj jeden z najniżej położnych terenów w Czechach (Hrensko – miasto graniczne i dobry punkt wyjścia wycieczek, leży zaledwie 117 m n.p.m.).

 

Bohemian-Saxonian Switzerland
____________________
It stretches to the northeast of Děčín in the Czech Republic and, in a greater part, to the east of the Elbe River flowing into Germany, near Bad Schandau. It takes up a plateau area of an average height of 400 m above the sea level that is composed of the same sandstone as the one in the Table Mountains. The drainage pattern of the Kirnitzsch, Polenz, Kamenice and Elbe rivers forms a system of separated massifs, typical of the plateau mountains landscape. The typical morphological features of such a landscape are: vertical walls, turrets, spires and narrow rocky tables. This country area owes its name to Swiss painters of the Romantic epoch who at that time gave lectures at the Dresden Academy: the portrait and landscape painter Antonio Graff and the sketcher Adrian Zinng. The unique beauty of the area made such an impression on the Swiss that they called it their Switzerland in Germany. Today, one speaks of Saxonian (German part) and Bohemian Switzerland. Although "Switzerland" is associated with mountains, it is one of the lowest-lying territories of the Czech Republic (Hrensko, a border town and a good starting point for excursions, lies only 117 m above the sea level).

 



Symbolem Czeskiej Szwajcarii jest największa w Europie skalna brama Pravčická Braná, szeroka na 26,5 m i wysoka na 16 m. Przy bramie stoi stylowy hotel – restauracja Sokoli Hnizdo z 1883 roku, ciekawie wkomponowany w skalne otoczenie. Chociaż przed 12 laty zamknięto przejście po skalnym moście, miejsce to nie straciło wcale na swojej atrakcyjności, ten cud natury można podziwiać z wielu punktów widokowych zlokalizowanych na okolicznych skałach. Wejścia na skałki ubezpieczone są poręczami i balustradami.

The symbol of Bohemian Switzerland is the largest European rock gate of Pravčická Braná, which is 26.5 m wide and 16 m high. Next to the gate, there is a stylish Sokoli Hnizdo hotel with a restaurant established in 1883 nicely integrated into the rocky surroundings. Although the walkway across the rocky bridge was closed 12 years ago, the place did not lose any of its attractiveness, this natural wonder can be admired from many vantage points on the rocks in its vicinity. The paths onto the rocks are secured with railings and balustrades.
 

Mariina Skála
to niezwykle malowniczy szczyt zwieńczony trzema skalnymi iglicami. W najwyżej położonych miejscu ustawiono drewnianą altankę widokową. Jej powierzchnia jest znacznie większa niż półka skalna służąca za podstawę, więc domek, niczym mieszkanie Baby Jagi wisi w powietrzu podtrzymywany przez stalowo-drewnianą konstrukcję. Z altanki rozciąga się wspaniały widok na góry i leżącą poniżej turystyczną wieś Jetřichowice.

Mariina Skála
is a very picturesque hill, topped with three rocky spires. On the topmost part, a wooden belvedere hut is built. Its floor is significantly larger than the rocky shelf area so that, in effect, this little structure, looks just like the house of Baba Yaga, hanging in the air while supported by a steel and wooden framework. From there, you can admire a beautiful view of the mountains and the tourist village of Jetřichowice lying down below.
 

Skała o nazwie Bastei (Bastion), która wznosi się 194 m nad poziom rzeki, to chyba najbardziej znany punkt widokowy na przełom Łaby. Słynny, kamienny most wiodący na Bastei wybudowany w latach 1850-1851 jest pierwszym tego typu obiektem w Europie wzniesionym specjalnie jako atrakcja turystyczna. Inne przykłady architektonicznej twórczości matki natury na terenie niemieckich Elbsandsteingebirge to: Lilienstein (Skała Liliowa) – góra o masywnym i płaskim wierzchołku, z którego roztacza się zachwycający widok na Łabę i okolice, Schwedenlöcher (Doły Szwedzkie) czy Teufelsschucht (Diabli Wąwóz) miejscami tak wąski, że tęższe osoby mają kłopot z przeciśnięciem się..

A rock named Bastei [Bastion] shooting up 194 m above the river's level is certainly the most famous lookout point onto the deep ravine of the Elbe River. The famous stone bridge on the road to Bastei, built in the years 1850-1851, is the first of its kind in Europe, which had been erected as a tourist attraction. Other examples of Mother Nature’s architectural art in the German part of Elbsandsteingebirge include Lilienstein [the Lily Rock] – a mountain with a huge and flat summit, from which you can admire a picturesque view of the Elbe and the surrounding areas on the both sides of the river, the Schwedenlöcher [the Swedish Holes] or the Teufelsschucht [the Devil's Canyon] which is so narrow in some places that some overweight persons might have a problem getting through.
 

Wszędzie, przy atrakcyjnych turystycznie miejscach panuje ruch i gwar (zwłaszcza w sezonie letnim), ale turysta pragnący odpocząć od zgiełku może oddalić się nieco od najbardziej uczęszczanych miejsc i powędrować skalnymi wąwozami, wśród omszałych głazów i wilgotnych, mrocznych zarośli, mijając leniwie szemrzące strumienie i wdychając wonne leśne powietrze. Kto wie, może spotka tu Trolla, Elfa albo inną postać z tolkienowskich baśni. Kto zechce trochę pomyszkować niech odnajdzie przejście przez Mysią Dziurę (Mysi Diera albo inaczej Uzké Schody, Prikré Schody) – trzeba przyznać, że szlak poprowadzono tu bardzo odważnie (Uwaga puszyści - dobrze się zastanówcie przed zejściem w głąb mysiego terytorium).

All the attractive tourist venues in this area are crowded and noisy (especially in the summer), but a tourist who wants to take a break from the hustle and bustle may easily stray away from the most frequented places and take a solo hike along the rocky valleys into the moss-covered huge rocks and wet, murky plants, passing lazily whispering streams and breathing in fresh, forest air. Who knows, maybe they will come across a Troll, an Elf or some other creature from Tolkien’s stories. Anyone wishing to poke about should find the Mouse Hole (Mysi Diera or, in other words, Uzké Schody, Prikré Schody). Well, one should admit that the trail has been laid out very daringly (Those on the overweight side please be careful and think again if you really want to go down to the mice territory)
 

Ciekawostką jest, że w niektórych miejscowościach Czeskiej Szwajcarii, główna rola natury jako architekta uwidacznia się w dość dosłowny sposób – jako swoista kooperacja przyrody i człowieka w budownictwie. Ludzie wykorzystują naturalne ukształtowanie terenu stawiając domy w pobliżu skalnych ścian, w których wykuwają składziki, spiżarnie, czy garaże. Spacerując po Jetřichowicach czy Hřensku podziwiać możemy budynki mieszkalne i gospodarcze „zrośnięte” z kamiennymi cielskami skał w surrealistycznej symbiozie.

It is perhaps an interesting fact that, in some of the villages of Bohemian Switzerland, the main role of nature as the architect is literally apparent, considering the close cooperation of the nature and man in construction. The local inhabitants utilize the natural shaping of the area and build their homes near the rock walls in which they carve out sheds, pantries, garages, etc. While taking a stroll around Jetřichowice or Hřensko, you can admire houses and other facilities "built into" the rock walls in a surreal symbiosis.
 

Zamki, forty i warownie
____________________
Ludzie wykorzystywali naturalne ukształtowanie skalnych terenów już w średniowieczu, budując zamki i fortyfikacje. Pozostałości dawnych warowni spotkać możemy zarówno na terenie Gór Stołowych jak i Czesko-Saksońskiej Szwajcarii.

Castles, forts and fortresses
____________________
People used the natural form of the rock as early as in the Middle Ages to build castles and fortresses. The remains of the old fortresses can be seen all across the Table Mountains and Saxonian Switzerland.

 

 

 


Dobrym przykładem architektonicznej kooperacji natury i człowieka jest Loupežnicky Hrád lub inaczej Schauenstein, położony na wysokiej skale ponad wsią Vysoká Lipa w Czeskiej Szwajcarii. Na wąskim grzbiecie skalnym powstał w połowie XIV wieku zamek obronny, własność okolicznych posiadaczy ziemskich Bergów i Wartenbergów. O jego historii wiemy dość niewiele, wiadomo, że wybudowano go w celu ochrony przebiegającego u jego podnóża traktu handlowego Czeska Ścieżka (Česka stézka). Z czasem zamek, zamiast chronić, stał się bazą wypadową dla zbójeckich wypraw na Łużyce. W 1444 roku został zdobyty i zniszczony przez wojów z Litomierza i Pragi.

A good architectural example of cooperation between man and the nature is Loupežnicky Hrád or, in other words, Schauenstein, situated on a high rock table over the village of Vysoká Lipa in Bohemian Switzerland. In the mid 14th century, a castle was built on a narrow rock table, the property of the neighbouring land owners, the Bergs and the Wartenbergs. Quite little is known about its history, apart from the fact that it was built to protect the trading route lying at its foot, called the Czech Route (Česka stézka). Over time, the castle, instead of serving to protect the people, became a base for looting raids into neighbouring Lusatia (Łużyce). In 1444, it was conquered and destroyed by warriors from Litomerice and Prague.


Po wojnie 30-letniej ruiny stały się siedzibą rozbójników i dezerterów – stąd jego nazwa. Dodatkowo do złej sławy tego miejsca przyczyniła się legenda, według której zamek został wzniesiony przez tajemniczego rycerza, który za życia zaprzedał swą duszę diabłu i dlatego jego niespokojny duch, od czasu do czasu, błąka się wśród ruin i straszy wędrowców. Dziś możemy oglądać tu pozostałości po fortyfikacjach, wykute w skale pomieszczenia czy wielką cysternę – zbiornik na wodę wydrążony na szczycie skalnej baszty.

After the Thirty Years’ War, its ruins became a base for bandits and deserters, hence its name. Additionally, the bad reputation of this place was worsened even more by a legend, according to which the castle was erected by a mysterious knight who, during his lifetime, had sold his soul to the devil and that is why his restless ghost wonders around the ruins occasionally, scaring the hikers. Today, we can find here some remains of the fortifications, like chambers carved out in the rock or a voluminous water tank drilled out from the top of a natural rock turret.
 

Na terenie Czesko-Saksońskiej Szwajcarii istnieje czterdzieści pięć XIV-wiecznych zamków i ruin. Wśród nich podziwiać można m.in. pozostałości zbójnickich warowni Winterstein czy Neue Wildenstein, zlokalizowane w pobliżu drugiej co do wielkości naturalnej, skalnej bramy Kuhstall, będącej schronieniem rycerzy-rabusiów podczas wojny 30-letniej.

There are altogether forty five 14th century castles and ruins in Saxonian Switzerland. Among them you will find the remains of the bandit fortresses of Winterstein or Neue Wildenstein, located near the second largest natural rock gate called Kuhstall which served as a safe heaven for bandits during the Thirty Years’ War.

Zwiedzając okolice Adršpašsko - Teplickich Skalnych Miast także mamy okazję przyjrzeć się średniowiecznym ruinom. Na przełomie XIII i XIV wieku na okolicznych skałach wzniesiono dwa zamki: Střmen (Strzemię) i Adršpach, a później trzeci o nazwie Skály (Skały). Zamki stanowiły stałe punkty obronne w tej dzikiej krainie. Za panowania Jana Luksemburskiego służyły jako baza wypadowa wypraw na Śląsk. Ich znaczenie zmalało, gdy Śląsk stał się częścią Królestwa Czeskiego. Po wojnach husyckich zostały wykupione przez Związek Miast Śląskich. Wkrótce potem splądrowane i zburzone pogrążyły się w zapomnieniu. Z grodów, pierwotnie drewnianych, pozostały do dziś tylko nikłe szczątki kamiennych fundamentów. Obecnie ruiny pełnią rolę doskonałych punktów widokowych, z których rozciąga się panorama na Skalne Miasta, Krzyżowy Wierch i dolinę Metuji. When visiting the surrounding areas of the Adršpašsko - Teplické Rock Towns, you will also have a chance to see some medieval ruins. At the turn of the 13th and 14th centuries, two castles were erected on the surrounding rocks: Střmen (Stirrup) and Adršpach, and, then, a third one was added called Skály (Rocks). The castles served as defensive posts in this wild region. Under the rule of Jan Luksemburski, they served as a base for forays into Silesia. Their importance waned when Silesia became a part of the Czech Kingdom. After the Hussite wars, they were purchased by the Union of the Silesian Cities only to be robbed and demolished very soon thereafter and, subsequently, forgotten. Only small fragments of the stone foundations have been left from the once wooden fortresses. In the present day, the ruins serve as good observation points from which you can admire the picturesque views of the Rock Towns (Skalni Mésta), the Cross Summit (Križovy Vrch) and the Metuje River valley.

Przykładem budowli obronnej z nieco nowszej historii są ruiny Fortu Karola (Blockhaus) zbudowanego pod szczytem góry Ptak, w obecnie polskiej części Gór Stołowych. Fort wybudowano z rozkazu Króla Pruskiego Fryderyka Wilhelma II, dla ochrony granicy prusko-austriackiej. Pracami przy budowie umocnień kierował major Bonaventura von Rauch, który później, wraz ze swym ordynansem Franciszkiem Pablem, penetrował także rejon Szczelińca Wielkiego celem przystosowania jego skalnych bastionów do celów obronnych. Poczyniono wtedy pierwsze prace: minerzy wysadzili skałki, poszerzając przejścia a niebezpieczne rozpadliny przykryto drewnianymi belkami i mostkami. W 1790 roku sam Fryderyk Wilhelm II, przy okazji wizytowania rozmieszczonych w okolicy regimentów, odwiedził Szczeliniec, gdzie zapoznał się z planami budowy twierdzy. Na szczęście rychłe podpisanie między Prusami i Austrią traktatu pokojowego w Dzierżoniowie spowodowało wstrzymanie dalszych prac.

An example of a defensive structure from a more recent history are the ruins of Fort Karola (Blockhaus) built on top of the summit called Ptak, currently on the Polish side of the Table Mountains. The Fort was built on an order of the Prussian King Frederic Wilhelm II to protect the Prussian-Austrian border. The work on the fortification was managed by Major Bonaventura von Rauch who, later, together with his orderly Franciszek Pabel, also surveyed the region of Szczeliniec Wielki to see if its rock turrets could be adapted to serve as defensive posts. The preliminary work on the project was carried out as miners blew up the rocks to widen the corridors, and the dangerous crevices were covered with wooden beams and foot-bridges. In 1790, while visiting his regiments stationed in this area, Frederic Wilhelm II himself came to Szczeliniec where he became acquainted with the plans to build a fortress there. Luckily the signing of the peace treaty between Prussia and Austria at Dzierżoniów caused that further work was suspended.
 

 

Znani, wielcy i sławni
____________________
Szczeliniec cieszył się dużym zainteresowaniem wśród koronowanych głów. Syn Fryderyka Wilhelma II bywał tu ze swoją świtą dwukrotnie, najpierw jako następca tronu, później już jako król Fryderyk Wilhelm III. Wizytom tym towarzyszył niemały rozgłos. W 1790 roku odwiedził Szczeliniec Johan Wolfgang Goethe, będący członkiem orszaku królewskiego, zmierzającego do Dzierżoniowa. Ślady pobytu Goethego znajdziemy także m.in. na terenie pobliskich Adršpašsko-Teplickich Skalnych Miast (we wszystkich tych miejscach znajdują pamiątkowe tablice i popiersia). Wśród postaci historycznych warto wymienić jeszcze Johna Quincy Adamsa podróżnika i późniejszego prezydenta USA, który w towarzystwie przewodnika z Karłowa zwiedzał w 1800 roku rejon Szczelińca. Swe wrażenia opisał w listach do brata, które zostały opublikowane jako „Listy o Śląsku”, także w przekładzie niemieckim i francuskim. Później bywali tu jeszcze wybitni poeci i pisarze czescy: Alois Irasek, Bożena Nemcova, Karel Capek. Już na początku XIX wieku zwiedzanie Szczelińca było popularną rozrywką kuracjuszy przebywających w pobliskich uzdrowiskach Dusznikach i Kudowie. Niestety nie wszystkim dane było podziwiać ten cud natury, ubolewał nad tym Fryderyk Chopin przebywający na leczeniu w Dusznikach w 1826 roku. Należał on bowiem do grona tych pacjentów, którym zakazano wstępu na górę z powodu „niezdrowego powietrza”, zalegającego na szczycie.

 

The known, the great and the famous
____________________
Mount Szczeliniec was very famous among the crown holders. The son of Frederic Wilhelm II came here twice with his entourage: first, as the heir to the throne, and then as King Frederic Wilhelm III. These visits were widely publicised. In 1790, Szczeliniec was visited by Johann Wolfgang Goethe, who was a member of the king's retinue travelling to Dzierżoniów. The traces of Goethe's stay can be found near Adršpašsko-Teplické Skalni Mésta (you can find memorial plaques and busts in all these places). Of the historical figures, one should not forget John Quincy Adams, a traveller and the later president of the United States, who, accompanied by a guide from Karłów, visited the Szczeliniec region in 1800. He described his experiences in letters to his brother that were published subsequently as "The Letters on Silesia", to be followed by the German and French language versions as well. Later on, some other famous Czech poets and writers used to come here: Alois Irasek, Bożena Nemcova, Karel Capek. As early as in the beginning of the 19th century, visiting Szczeliniec became a popular form of entertainment of patients undergoing treatment in the nearby health spas of Duszniki and Kudowa. Unfortunately, not everyone had the chance to admire this natural phenomenon, said Frederic Chopin, who stayed in Duszniki in 1826 as a patient. He was one of those patients who were forbidden to go up to the top because of the "unhealthy air" up there.

 


 

Historia rozwoju turystyki
____________________
Skalna rzeźba przyciągała i fascynowała ludzi już od wielu wieków, ale zagospodarowanie terenów dla celów współcześnie rozumianej turystyki ma stosunkowo niedługi rodowód. Zaczęło się bowiem mniej więcej w drugiej połowie XIX wieku. Dostrzeżono wtedy możliwości czerpania zysków z turystyki. Rozpoczęto tworzenie infrastruktury turystycznej, zaczęły powstawać gospody, oberże, w skalnych labiryntach budowano przejścia, kładki i inne ułatwienia, pobierano opłaty za wstęp. Zapoczątkowało to rozwój wielkiego biznesu turystycznego, który dziś stał się podstawowym źródłem dochodów ludności zamieszkującej tereny Gór Stołowych i Czesko Saksońskiej Szwajcarii.

 

The history of tourism
____________________
Rock sculptures have attracted and fascinated people for ages but an adaptation of the nature to serve the touristic purposes is rather recent. It all started approximately in the second half of the 19th century. It was then when the opportunity to make money on tourism was noticed. The development of the tourist infrastructure was begun, inns and taverns were built, in-between the rocks pathways, foot-bridges and other structures were built, and the entrance fees became charged. Such was the birth of the local tourism industry which, today, is the basic source of income for the people living in the areas of the Table Mountains and Saxonian Switzerland.

 

 


Dobrą ilustracją procesu zagospodarowania turystycznego regionów są Góry Stołowe. Już w XVII wieku zwiedzano tu „dzikie i pełne niebezpieczeństw” Błędne Skały. Szczeliniec był wtedy niedostępny i uważany za niemożliwy do zdobycia. Ruch turystyczny zaczął rozwijać się na dobre po założeniu u podnóża góry wsi Karłów, a zwłaszcza od pamiętnych odwiedzin Króla Prus Fryderyka Wilhelma II w 1790 roku. Pod koniec XVIII wieku wspomniany sołtys i oberżysta z Karłowa, Franciszek Pabel, rozpoczął dzieło udostępnienia Szczelińca budując drewniane schody, wytyczając ścieżki i przejścia w skalnym labiryncie. On też odkrył i nadał nazwy większości form skalnych na szczycie. Pabel, od czasu wizyty królewskiej, pełnił ponadto funkcję przewodnika i opiekował się utworzoną w 1804 roku kasą Szczelińca Wielkiego. Pieniądze z opłat za zwiedzanie szczytu przeznaczał na dalszą rozbudowę i konserwację urządzeń. W roku 1813, po ponownej wizycie króla Fryderyka Wilhelma III, otrzymał oficjalne stanowisko mianowanego przewodnika i kasjera Szczelińca, była to pierwsza w Europie nominacja na przewodnika górskiego. Mając 76 lat spisał swoje wspomnienia w „Krótkiej historii uprzystępnienia Szczelińca”. Nadspodziewanie tekst doczekał się wielu wydań i przekładów, będąc obecnie źródłem ciekawych informacji na temat historii tej góry.

A good example of the process of the touristic adaptation of the regions are the Table Mountains. Already in the 17th century, the "wild and pernicious" Errant Rocks were visited. Szczeliniec was inaccessible and believed unconquerable at that time. The tourism started to flourish after a village of Karłów was established at the foot, especially after the famous visit by Frederic Wilhelm II, King of Prussia, in 1790. At the end of the 18th century, the village’s mayor and inn-keeper from Karłów, Francisek Pabel, began to make Szczeliniec accessible by building wooden stairs and establishing paths and corridors in this rocky labyrinth. It was him who discovered and named most of the rock formations on the summit. After the King's visit, Pabel also acted as a guide and administered the treasury of Szczeliniec that was established in 1804. The fees collected from tourists visiting the summit were used to make further developments and maintain the equipment. In 1813, after the second visit paid by King Frederic Wilhelm III, he was appointed as the official guide and treasurer of Szczeliniec; this was the first appointment of a mountain guide in Europe. At the age of 76, he wrote down all his recollections in "A short history of opening up of Szczeliniec". Fortunately, numerous editions of the text were published in different languages, which is currently a source of interesting information on the history of this mountain.
 

Z czasem, dla obsługi coraz większego ruchu, wybudowano w Karłowie kolejne gospody oferujące strawę i noclegi, uruchomiono agencję pocztową z telegrafem, prowadzono wypożyczalnię lektyk i wynajem tragarzy. Wśród zamożniejszych gości istniała bowiem moda „wjeżdżania” na szczyt w lektyce, w celu podziwiania wschodu słońca. W 1845 roku wzniesiono na górze schronisko – gospodę Szwajcarka (Schweizerhaus), architektonicznie nawiązującą do stylu tyrolskiego. Budynek zachował się do dziś i jest najstarszym schroniskiem turystycznym w Sudetach. Ruch w okolicy wzmógł się jeszcze bardziej po wybudowaniu w roku 1870 Drogi Stu Zakrętów, łączącej Kudowę z Radkowem. Pod koniec XIX wieku rozwinęło swą działalność Kłodzkie Towarzystwo Górskie. Jego członkowie wytyczali nowe szlaki, urządzali punkty widokowe. Szczególną popularność zyskał wtedy szlak turystyczny łączący Adršpašskie Skały ze Szczelińcem i Karłowem, przebiegający wzdłuż Broumovskich Ścian, przez Hvězdę, Ostrą Górę i Pasterkę. Na początku XX wieku powstały w Karłowie kolejne hotele i schronisko, uruchomiono także regularną linię autobusową. Po II wojnie światowej Szczeliniec Wielki i Błędne Skały stały się najpopularniejszymi miejscami na ziemi kłodzkiej. Uaktywnienie pobliskich uzdrowisk Kudowy, Dusznik, Polanicy spowodowało masowy napływ wczasowiczów. W latach 70. ubiegłego stulecia doprowadzono asfaltową drogę do Błędnych Skał, gdzie urządzono parking i bufet. W sezonie letnim ruch odbywa się tu wahadłowo, pobierane są opłaty za przejazd i wejście na teren rezerwatu.

With time, to accommodate an ever-increasing inflow of tourists, other inns were built in Karłów offering meals and night accommodation, a post and telegraph office was established, litters could be rented and luggage carriers hired. It became fashionable among the richer guests to be "lifted" up the mountain in a litter to admire the sunrise. In 1845, a Tyrolean style lodge was erected on the summit called the Schweizerhaus [the Swiss Inn]. The building is still standing today and it is the oldest such guest house in the Sudeten Mountains. The people traffic in the neighbourhood increased even more after the Hundred Turns Road was built in 1870 connecting Kudowa with Radków. At the end of the 19th century the Kłodzkie Mountain Society was established. Its members laid out new trails and organised new lookout points. The trail joining Adršpašské Skaly with Szczeliniec and Karłów, which runs along the Walls of Broumov (Broumovské Steny), through Hvězda, Ostra Góra and Pasterka, became highly popular, in particular. At the beginning of the 20th century, more hotels and lodges were built in Karłów and a regular bus line was established. After the Second World War, Szczeliniec Wielki and the Errant Rocks became the most popular spots of the Kłodzko area. The reestablishment of the nearby health spas in Kudowa, Duszniki, Polanica resulted in a mass inflow of tourists. In the seventies of the last century, an asphalt road was built to the Errant Rocks, where a car park and a buffet were built. In the summertime, the traffic is let through one way at a time, fees are charged for transit and entrance to the nature preserve.
 

W połowie XIX wieku, również w rejonie sąsiednich Adršpašsko-Teplickich Skalnych Miast, nastąpił szybki rozwój współcześnie rozumianych usług turystycznych. Chociaż początkowo skalny labirynt w pobliżu Adršpachu postrzegany był przez okoliczną ludność jako niedostępny i niebezpieczny z powodu gęstej, nieprzebytej roślinności, do ułatwienia ludziom jego penetracji przyczyniła się sama natura. W roku 1847 wybuchł tu wielki pożar odsłaniając niepowtarzalne skalne formy. Niedługo po tym, doceniając turystyczne walory tego miejsca, szybko rozbudowano infrastrukturę. Rozpoczęli pracę przewodnicy, turystom zapewniano noclegi i wyżywienie, uruchomiono pocztę, a przechadzki umilali grajkowie i kataryniarze. Wymyślano przeróżne, dodatkowe atrakcje jak np. strzelanie z pistoletu lub moździerza demonstrujące echo, wielokrotnie powtarzające huk wystrzału. Obecnie ruch turystyczny jest tutaj ogromny, szacuje się, że liczba turystów odwiedzających skalne miasta dochodzi do 250 tysięcy w ciągu roku i stale rośnie.

In the mid 19th century, in the area of the neighbouring Adršpašsko-Teplické Skalni Mésta, the development of today's tourist services was fast as well. Although, in the beginning, the rocky labyrinth near Adršpach was considered by the local population as being inaccessible and dangerous because of the thick, impenetrable foliage, the nature itself played a part in making it accessible after all. In 1847, there was a great fire here that revealed very unique rock formations. Soon afterwards, in appreciation of the tourist values of this place, the infrastructure was quickly developed. Guides were appointed, visitors were guaranteed lodging and meals, a post office was established, and street musicians, such as organ-grinders with their hurdy-gurdies, made the stay all the more pleasant. Numerous additional attractions were invented, e.g. handgun or mortar shooting to illustrate the echo, which bounced off numerous times. Today, the local tourist traffic is enormous as it has been estimated that about 250 thousand tourists visit the Rock Towns area every year and this number is steadily growing.
 

Połowa XIX wieku to także początek „boomu” turystycznego na obszarze Czesko-Saksońskiej Szwajcarii. Ze względu na potencjalne możliwości czerpania sporych zysków, w okolicznych miastach, Děčínie i Krásnej Lipie, powstały spółki górskie. Przedsiębiorstwa te wytyczały ścieżki, wydawały mapy i przewodniki, budowały hotele, restauracje, schrony i miejsca odpoczynku na szlakach. Skutkiem tego teren Czesko-Saksońskiej Szwajcarii na początku XX wieku został ściśle poszatkowany siecią dróg. Nie było praktycznie miejsca, gdzie nie dochodziłyby znakowane szlaki turystyczne. Wiele dróg przebiegało przez granicę do sąsiedniej Saksonii, istniało około 30 nieoficjalnych „przejść granicznych” (oficjalnie 12). Po II wojnie światowej infrastruktura turystyczna w Czeskiej części krainy zaczęła podupadać, ścieżki zarosły, drewniane schrony i altany rozpadły się lub spłonęły w niewyjaśnionych okolicznościach. Szczęśliwie, niektóre elementy zabudowy zachowały się do dzisiaj. Obecnie ruch turystyczny znów nabrał rozmachu z tym, że skoncentrowany jest szczególnie przy najciekawszych miejscach omijając te mniej ciekawe, na szczęście dla przyrody, która odradza się tam w swojej pierwotnej formie.

The mid 19th century also saw the start of the tourist "boom" in Bohemian Switzerland. Because of the potential to make large profits, mountain business enterprises were established in the towns like Děčín and Krásna Lipa. Those companies built new trails, published maps and guides, raised hotels, restaurants, lodges and rest areas along the trails. In an effect of this, the area of Bohemian and Saxonian Switzerland was crisscrossed with a dense network of roads at the beginning of the 20th century. There was virtually no spot to which a marked trail would not lead. Many roads went through the border to neighbouring Saxony and there were about thirty unofficial "border crossings", and twelve official ones. After the Second World War, the tourist infrastructure on the Czech side started to deteriorate, trails became overgrown with shrubs, wooden shelters and gazebos disintegrated or burned down in strange circumstances. Fortunately, some elements of the structures are still there today. Currently, the tourist traffic has gained momentum again but is it mainly concentrated around the most attractive places while the less attractive spots are avoided, luckily for the nature, which is restoring itself in the original form.
 

 

Komunikacja
____________________
Poruszanie się po opisywanych terenach samochodem, pociągiem, autobusem lub rowerem nie stanowi żadnego problemu, do orientacji wystarczy tylko dobra mapa, a rozkłady jazdy komunikacji zbiorowej są powszechnie dostępne. Rowerzyści muszą liczyć się jednak z częstym pozostawianiem swoich pojazdów przed wejściami do skalnych enklaw, gdyż z oczywistych względów jazda rowerem jest tam niemożliwa.

 

Transportation
____________________
Moving around this area by car, train, bus or bicycle is not a problem, only a good map is required, and the public transport timetables are freely available. Cyclists must leave their vehicles in front of the entrances to the rocky enclaves, however, since it is, obviously, not possible to ride a bike in there at all.

 

Zwiedzających Czesko-Saksońską Szwajcarię mogą zainteresować dość niekonwencjonalne środki transportu. Z Bad Schandau do wodospadu Lichtenhainer wozi turystów zabytkowy tramwaj „Kirnitzschtalbahn”. Jest to jedyna na świecie linia tramwajowa na terenie parku narodowego. Ciekawostką jest, że po niedawnej rekonstrukcji aż 40% energii zużywanej przez tramwaj pochodzi z baterii słonecznych. Po Łabie kursują statki na odcinku między Dreznem a Dečinem w Czechach, a największą chyba atrakcją są przejażdżki łodziami rzeką Kamienice (Czechy). Pieszy szlak wiedzie tu kanionem rzeki po przyczepionych do ścian wąwozu podestach, przez wydrążone tunele i kładki. Miejscami, gdzie ukształtowanie terenu uniemożliwia przejście, kursują wzdłuż rzeki łodzie przewożące turystów. Przejażdżki odbywają się w sezonie letnim, na dwóch odcinkach zwanych „Divoká Souteska” i „Tichá Souteska”.

Visitors to Saxonian Switzerland might be surprised by rather unconventional means of transportation. To get from Bad Schandau to the Lichtenhainer falls, tourists can take a historic tram "Kirnitzschtalbahn". This is the only tramline operated in a national park worldwide. Curiously, after a recent reconstruction, as much as 40 percent of the energy used to power the tram comes for solar batteries. You can take a boat ride along the Elbe River between Dresden and Dečin in the Czech Republic and find out that the boat rides down the River Kamenice (in the Czech Republic) are greatly attractive, too. A trekking route leads parallel to the gorge, down the landing attached to the canyon walls, through drilled-out tunnels and across footbridges. In some spots, if the terrain allows, tourists are transported by boats. The boat rides are offered in the summer season on the two stretches of the river called "Divoká Souteska" and "Tichá Souteska".
 

Wszędzie w pobliżu skalnych form jest bardzo dobrze rozwinięta sieć znakowanych szlaków turystycznych. Trasy nie są trudne i nie wymagają szczególnego przygotowania, warto jedynie zaopatrzyć się w dobre buty, bo dróżki często prowadzą przez podmokłe i błotniste tereny. Choć może to niektórym wydawać się dziwne, uważam, że najlepsza pora na wycieczki jest właśnie teraz (późna jesień lub zima). Po pierwsze ruch na szlakach jest niewielki, po drugie skały są lepiej widoczne przez bezlistne drzewa i po trzecie bez trudu można znaleźć nocleg w pustych o tej porze roku pensjonatach, hotelach i schroniskach.

Everywhere near the rock formations, there are well marked trails. The trails are not difficult and do not require any special preparation although a pair of good trekking boots will come in handy since the paths often lead through wet and boggy areas. Although it may seem odd to some people, I do believe that the best time to make the trips is now (late autumn or winter). First of all, the traffic on the trails is small and, second of all, the rocks are better visible because of the leafless tress and, third of all, you can find accommodation in lodges, hotels and shelters that are vacant at this time of the year.
 

 

Wspinaczka skałkowa
____________________
Znamiennym jest, że właśnie rejon Saksońskich Elbsandsteingebirge jest kolebką wspinaczki skałkowej. Sport ten ma tutaj ponad 130-letnią tradycję. Według Dietmara Heinicke (autora kilku przewodników wspinaczkowych po Czesko-Saksońskiej Szwajcarii), około roku 1890, kiedy minął okres „wczesnego rozwoju”, charakteryzujący się łatwymi drogami, prowadzonymi najczęściej w tak zwanych „kominach”, przyszła kolej na wspinaczkę szczelinową i ścianową, co otworzyło ogromne możliwości wchodzenia nowymi drogami na dziewicze dotąd wierzchołki. Większości pierwszych przejść w tym okresie dokonali światowej sławy wspinacze-legendy: Oscar Schuster, Friedrich Meurer, Albert Kunze czy Rudolf Fehrmann. Ten ostatni, w 1913 roku, sformułował stosowane do dziś reguły wspinania się w piaskowcach. Chodzi w nich o ochronę miękkiej skały. Wspinacz powinien używać do pokonania drogi jedynie własnych umiejętności fizycznych, korzystając tylko z naturalnych lub stałych punktów asekuracyjnych. Nie wolno używać metalowych przyrządów takich jak haki, kostki, friendy itp. Nie stosuje się również magnezji w celu zwiększenia tarcia, niedozwolone jest wchodzenie po mokrej lub kruszącej się skale. Takie podejście do wspinania zaowocowało drogami o wysokich trudnościach i stało się zaczątkiem współcześnie rozumianej wspinaczki klasycznej. Na terenie Czesko-Saksońskiej Szwajcarii istnieje obecnie kilkanaście tysięcy różnej długości dróg wspinaczkowych we wszystkich stopniach trudności (od I do XI). Różnorodność form skalnych zadowoli każdego: początkujących i „zawodowców”, „boulderowców” i amatorów wielowyciągowych dróg o długości ponad 100 m. Wykaz udostępnionych skałek i terminy, w których można się wspinać można znaleźć na stronach internetowych Parków Narodowych Sächsische Schweiz i Českosaské Švýcarsko. Nadmienić trzeba, że w czeskiej części regionu wspinać się mogą tylko członkowie CHS – Czeskiego Związku Alpinizmu, lub innych organizacji zrzeszonych w U.I.A.A. (Union Internationale des Associations d'Alpinism).

 

Rock climbing
____________________
It is noteworthy known that the area of the Saxonian Elbsandsteingebirge Range is the cradle of rock climbing. This sport has been pursued here for over 130 years now. According to Dietmar Heinicke (author of several rock climbing guides around Saxonian Switzerland), around 1890, when the period of the "early development" was over, which was characterised by easy trails leading mainly through so-called "chimneys", a time came for crevice and vertical wall climbing, which opened new ways of conquering the yet unconquerable, wild summits. In the majority of cases, the first climbs were accomplished by the legendary climbers, such as Oscar Schuster, Friedrich Meurer, Albert Kunze and Rudolf Fehrmann. The last one established new methods of climbing sandstones in 1913 that are still being followed today. These methods protect the soft structure of the rock. To conquer the summit, a climber must rely on his own physical strength and skills, using only natural or fixed belays. Metal devices like hooks, anchors or friends are not allowed. No magnesia is used to increase friction, and no climbing on wet or crumbling walls is allowed. Such an approach to climbing resulted in a high degree of difficulty and gave birth to what is known as the classical climbing method. In the territory of Saxonian Switzerland, there are currently several thousands of climbing paths of various lengths and different degrees of difficulty in climbing one’s way through the mountains (from the first to the eleventh degree). The variety of the rock forms will satisfy all climbers, the beginners and the "professionals" alike, whether "boulderers" or amateurs of multi-climb paths of over 100 m in length. A list of available rocks and dates on which they are open for climbing can be found on the web sites of the National Parks of Sächsische Schweiz and Českosaské Švýcarsko. It should be pointed out that only the members of CHS – the Czech Climbing Association and other organisations of the U.I.A.A. (Union Internationale des Associations d'Alpinism) can climb in the Czech part of this region.

 

 


Drugim „rajem” dla wspinaczy są Adršpašsko-Teplicke Skalne Miasta, gdzie na tamtejszych skalnych wieżach poprowadzono ponad 1700 dróg. Ze względów ochronnych, podobnie jak w Saksonii, skałki udostępniane są w sezonie letnim. Wyjątek stanowi rejon Wielkiego Wodospadu w Adršpasškim Skalnym Mieście, gdzie przy sprzyjających warunkach zimą, można uprawiać wspinaczkę lodową. Pionierami, którzy rozpoczęli działalność w Skałach Adršpašskich i Teplickich byli członkowie klubu „K.V.Lossnitz 1912” z Saksonii. Pierwsze ich przejście datuje się na rok 1923. Przed II wojną rozpoczynali także działalność miejscowi wspinacze z Teplic nad Metują i z Dolnego Adršpachu. Rejon Adršpašskich Skał uważany jest za ojczyznę wspinaczy szczelinowych, wśród których należy wymienić Ladislava Šolca i jego pierwsze wejście Biała Róża (Bílá růže) na Dywany (Koberce), które przeszedł latem 1968 roku razem z Bertholdem Rosenbergiem. Jego pewność we wspinaczkach szczelinowych potwierdzają liczne wejścia bez jakichkolwiek zabezpieczeń.

Another "paradise" for climbers are Adršpašsko-Teplicke Rock Towns, where over 1700 paths have been established on those rocky walls. For protective reasons, like in Saxony, the rocks are available for climbing only in the summer season. An exception is the region of the Great Waterfall in Adršpašské Rock Town, where ice climbing can be pursued in the winter if the weather permits. The pioneers who began all this in the Adršpašské and Teplické Rocks were members of the K.V.Lossnitz 1912 Club from Saxony. Their first passing was achieved in 1923. Before the Second World War, local climbers from Teplice on the Metuje River and the Lower Adršpach also started their attempts. The region of Adršpašské Skaly is believed to be the motherland of crevice climbers among whom the name of Ladislav Šolc should be mentioned and his first attempt at the White Rose (Bílá růže) on the Rugs (Koberce), which he managed in the summer of 1968 together with Berthold Rosenberg. His prowess in crevice climbing was confirmed by his numerous successful climbs without any safety devices.
 

Niemniej atrakcyjne dla skałkowiczów są polskie Góry Stołowe. Tak zwany „Regulamin Saski”, oparty na regułach sformułowanych przez Fehrmanna, stał się podstawą porozumienia, zawartego między Parkiem Narodowym Gór Stołowych a Polskim Związkiem Alpinizmu, dopuszczającego wybrane rejony skalne Gór Stołowych do działalności wspinaczkowej. I tak na Szczelińcu udostępniono wspinaczom Ściany Północne i Południowe. Oferują one pełną gamę różnorodnych dróg wspinaczkowych. Od szerokich kominów do wąskich rys, od połogich płyt do kilkumetrowych okapów, wiele płytowych zacięć i kantów. Stopień trudności dróg jest bardzo zróżnicowany, od łatwych i dobrze ubezpieczonych po skrajnie trudne. Oprócz rejonu Szczelińca PNGS udostępnił dla wspinaczy jeszcze m.in. Białe Skały, Baszty, Narożniak i Skały Puchacza.

The Polish Table Mountains are no less attractive to climbers. The so-called "Saxonian Regulations", based on the rules formulated by Fehrmann, became the basis for the agreement between the Table Mountains National Park (PNGS) and the Polish Climbers Association (PZA) allowing for certain parts of the Table Mountains to be conquered by rock climbers. And so the Southern and Northern Walls of Szczeliniec were made accessible to climbers. These areas offer a variety of climbing paths from the wide craters to narrow crevices, and from barren plateaus to large extending tables, numerous ramps and creases. The degree of difficulty varies from easy and well secured to exceptionally difficult. In addition to the Szczeliniec region, PNGS also made Białe Skały, Baszty, Narożniak and Skały Puchacza available to climbers.
 

 

Ochrona przyrody
____________________
Co roku setki tysięcy spragnionych wrażeń turystów odwiedza rejony występowania piaskowców. Fakt ten nie dziwi, gdyż tego rodzaju formacji nie zobaczymy w żadnych innych rejonach Sudetów, są łatwo dostępne, także dla mniej sprawnych, a doskonale rozwinięta baza noclegowa i gastronomiczna stanowi dodatkową zachętę do spędzenia tu urlopu lub weekendu. Niestety nie wszyscy zwiedzający mają świadomość negatywnego wpływu ich obecności na kondycję środowiska przyrodniczego. A problemów jest wiele, począwszy od oczywistych i widocznych szkód wyrządzanych przyrodzie (zanieczyszczenie odpadkami, hałas, niszczenie roślinności i skał, poprzez wydeptywanie coraz szerszych ścieżek i skrótów), przez mniej oczywiste a bardziej szkodliwe (zanieczyszczenie powietrza i wód spowodowane intensywnym ruchem samochodowym, ogromna produkcja ścieków przez bazę gastronomiczno-hotelową i przemysł) aż do zagrożeń, których często w ogóle sobie nie uświadamiamy (chorujące drzewostany, czy nadmierny rozrost jednych i zanikanie innych populacji zwierząt i roślin).

 

Environmental protection
____________________
Year in year out, thousands of tourists, craving for adventure, visit the sandstone regions. This is not surprising since you will not see this type of formations in any other part of the Sudeten Mountains; they are easily accessible and open for less experienced adventurers, and the well developed lodging and eating facilities provide an additional attraction to spend a weekend or a holiday here. Unfortunately, not all visitors are aware of the negative impact of their presence on the natural environment. And the problems are many, starting with the apparently visible damage done to the natural environment (littering, noise pollution, damaging plants and rocks by trampling out ever-widening paths and shortcuts), through the less evident but more destructive damage (pollution of the air and contamination of the water caused by heavy motor traffic, large production of sewage by food and lodging facilities, and the industry), to those threats, which we are often unaware of (ill trees and plants, or an excessive growth of some plant and animal populations and, simultaneously, a disappearance of other such populations).

 

 


W celu ochrony przed tymi i innymi zagrożeniami wszędzie na opisanych obszarach powstały parki narodowe i krajobrazowe: Nationalpark Sächsische Schweiz, Narodni Park Česke Švýcarsko, CHKO Broumovsko i Park Narodowy Gór Stołowych. Szczególnie chronione miejsca posiadają status rezerwatów, niektóre z nich są objęte zakazem wstępu w celu ochrony żyjących tam endemicznych gatunków roślin i zwierząt. Oprócz funkcji ochronnych władze parków prowadzą szeroko zakrojoną działalność edukacyjną. Wytyczono szereg tzw. „ścieżek dydaktycznych”, prowadzone są też działania oświatowe (wycieczki tematyczne z przewodnikiem, wykłady, prelekcje, zajęcia dla dzieci itp.), udostępniane są księgozbiory.

To provide protection against these and other threats, the national and landscape parks have been established everywhere in these areas: Nationalpark Sächsische Schweiz, Narodni Park Česke Švýcarsko, CHKO Broumovsko and Park Narodowy Gór Stołowych. The specially protected areas have been given the status of nature preserves, with entrance to some of them banned to protect the endangered species of animals and plants. In addition to the protective functions, the park authorities run educational programmes involving creation of numerous "educational paths", offering educational campaigns (guided tours, lectures, talks, activities for children, etc.), and making book collections publicly available.
 

 

Ku wyższemu przeznaczeniu...
____________________
Niech ten artykuł będzie dla wszystkich zachętą do bliższego poznania opisanych terenów. Przyjeżdżajmy tu, napawajmy się niepowtarzalnym pięknem krajobrazu, obcujmy z naturą, uczmy się i odpoczywajmy. Jednak odwiedzając skalne enklawy, poznając historię i współczesność, nie zapominajmy o ich przyszłości, która zależy właśnie od nas. Postarajmy się pozostawić te miejsca w lepszym stanie niż je zastaliśmy, nie pozwólmy aby z naszego powodu zatraciły one swój pierwotny charakter i pozostały dla przyszłych pokoleń smutną wizytówką naszych czasów. Niech „wspaniała natura także ich ducha ku wyższemu wzniesie przeznaczeniu...”

 

For a higher cause...
____________________
Let this article be an incentive to become better acquainted with the described areas. Let us flock in here, relish the unique beauty of the landscape, come in contact with the nature, learn and rest. However, when visiting the rocky enclaves and discovering the history and the modern times, let us not forget about the future, which much depends on us. We should make an effort to leave these places in a better shape than it was when we first came here and we should not allow them to lose their original character because of us nor should we allow them to be a sad reminder of our times. Let "the graceful nature elevate the spirit towards a higher destiny..."